Foça (Phokaia) ; İon yerleşimlerinin en önemlilerinden biriydi. Bugünkü batı uygarlığının temelleri, İ.Ö. 6. yüzyılda İonyada atıldı. Dönemin İonyası felsefe, mimarlık ve heykeltraşçılıkta öncü oldu.Phokaialı Telephanes (İ.Ö. 5.yy) Pers saraylarını yapıtları ile donaymış bir heykeltraştı. Theodoros (İ.Ö. 4.yy) ünlü bir mimardı. İ.Ö. 494 yılındaki "Lade Deniz Savaşı"nı yöneten komutan Dionysos Phokaialıydı. Bu komutan da ismini mitolojinin en büyük kahramanlarından "Şarap Tanrısı" Dionysostan alıyordu.

"Şarap Tanrısı" Dionysos

Adını; kenti çevreleyen adalarında yaşayan foklardan alan Phokaia, İ.Ö. 11. yyda Aiollarca kuruldu. İon yerleşimi İ.Ö. 9.yyda başladı. Phokaialılar usta denizciydiler ; 50 kürekli & 500 yolcu alabilen tekneleri vardı. Mühendislik konusundaki üstün zekaları ve denizcilikteki başarıları ile Ege, Akdeniz ve Karadenize açılarak çok sayıda koloni kurdular. Foçalıların tarihte kurduğu kolonilerin en önemlileri : Kardenizde Amysos (bugünkü Samsun); Çanakkale Boğazındaki Lampsakos (bugünkü Lapseki); Midilli Adasında Methymna (bugünkü Molyvoz); Güney İtalyada Elea (bugünkü Velia); Korsikada Alalia; Güney Fransada Massalia (bugünkü Marsilya), Nice ve Antibes ; İspanyada Ampuriadır. Phokaialıların denizcilikteki ustalığı, ticaret alanında da başarılı olmalarına olanak sağladı. Phokaia, İonyada, doğal altın-gümüş karışımı elektron sikkeyi ilk bastıran kentlerden biriydi.

Phokaia bu başarıları ile bir çok uygarlığın iştahını kabartıyordu ve İ.Ö.546 yılında Perslerin tahrip ettiği ilk İon kentiydi. Pers istilası ile kentin görkemli çağı sona erdi, halkın büyük bir çoğunluğu kenti terketti. İ.Ö. 334te Büyük İskenderin Anadoluya ayak basarak Pers egemenliğini ortadan kaldırması; yeni bir dönemin başlangıcı oldu. İskenderin ölümünden sonra sıra ile; Seleukosların, Bergama Krallığının ve Romalıların egemenliğine girdi. Erken Hristiyanlık döneminde psikoposluk merkeziydi.

Bugün Foçanın bucağı konumunda olan Yenifoçayı Cenevizliler kurdu ve buradaki şap madenini işlettiler.

Foça 13. yyda Türk Beyliklerinden Çaka Beyin; daha sonra Saruhan Beylliğinin yönetimindeydi. Fatih Sultan Mehmet 1455te Foçayı Osmanlı İmparatorluğu topraklarına kattı.

1867de Foça ve bucağı Yenifoça birleştirilerek Manisa eyaletine bağlandı. 15 Mayıs 1919dan 11 Eylül 1922ye kadar Yunanlıların egemenliğindeydi. Kurtuluş Savaşında 11 Eylül 1922de Atatürk Foçaya girdi ve 11 Eylül Foçanın kurtuluşu olarak kutlanmaya başladı.